De Canarische Eilanden zijn al meer dan twee eeuwen een bron van inspiratie voor natuuronderzoekers, ontdekkingsreizigers en vogelliefhebbers. Door hun ligging midden in de Atlantische Oceaan, de diversiteit van het landschap en de aanwezigheid van unieke diersoorten is de archipel een waar natuurlijk laboratorium geworden dat vandaag de dag nog even fascinerend is als in het verleden.
Humboldt, Berthelot en Barker-Webb: de eerste voorvechters van de biodiversiteit op de Canarische Eilanden
Voor Alexander von Humboldt was zijn tussenstop op Tenerife in 1799 een van de meest memorabele momenten van zijn reis naar Amerika. De beklimming van de Teide betekende voor hem een nieuwe manier om de natuur te doorgronden: een geïntegreerd systeem waarin klimaat, vulkanen en flora en fauna elkaar beïnvloeden. Die globale visie inspireerde generaties natuuronderzoekers.
Enkele jaren later wijdden Sabin Berthelot en Philip Barker-Webb zich gedurende lange periodes aan de gedetailleerde studie van de natuur op de Canarische Eilanden. Berthelot was helemaal weg van de archipel en woonde er een groot deel van zijn leven. Hij deed onderzoek op uiteenlopende gebieden zoals plantkunde, zoölogie en etnografie.
Samen met Barker-Webb reisde hij tussen 1822 en 1830 over de eilanden en deed veldobservaties die zouden leiden tot het monumentale Historia Natural de las Islas Canarias (Natuurhistorie van de Canarische Eilanden) (1836–1850), een belangrijk werk dat Europa inzicht gaf in de biologische uitzonderlijkheid van de archipel.
Ontdekkingsreizigers en ornithologen die de naturalistische kaart uitbreidden
De belangstelling voor de fauna, en met name voor vogels, trok ook andere vooraanstaande natuuronderzoekers aan:
- Alfred Russel Wallace, medeauteur van de evolutietheorie, bezocht zelf de Eilanden nooit, maar gebruikte ze als voorbeeld van eilandkolonisatie en endemie, waardoor veel Europese natuuronderzoekers aangetrokken door de biodiversiteit naar de eilanden reisden.
- Richard F. Burton, een Brits ontdekkingsreiziger, reisde door de archipel in 1880. In To the Gold Coast for Gold beschrijft hij het vulkanischelandschap en vermeldt de overvloedige aanwezigheid van vogels in de vochtige bossen in het noorden.
- Edwin Dodgshun, een Engelse ornitholoog uit de 19e eeuw, bezocht Tenerife en stelde enkele van de eerste lijsten met vogels op het eiland samen, waarbij hij de nadruk legde op unieke soorten zoals de blauwe vink en de Gran-Canarische blauwe vink of de laurierduif en de Bolles laurierduif.
- David Armitage Bannerman, een van de grootste Britse ornithologen van de 20e eeuw, verkende de hele archipel en schreef Birds of the Atlantic Islands, een werk dat het belang van de Canarische Eilanden in de internationale ornithologie bevestigde.
Zij waren allemaal, vanuit zeer verschillende invalshoeken, gefascineerd door eilanden die vandaag de dag nog steeds dezelfde fascinatie oproepen bij vogelaars.
Darwin en de droom om de Canarische Eilanden te verkennen
Onder degenen die ervan droomden de natuur van de Canarische Eilanden te bestuderen, bevond zich ook Charles Darwin. Gefascineerd door de verhalen van Humboldt, zag hij de archipel als een belangrijke plek om het verband tussen klimaat, geologie en biodiversiteit te begrijpen. Hij voelde zich aangetrokken tot de vulkanische geologie, de unieke fauna van de eilanden en de mogelijkheid om een natuur te bestuderen die ontstaan was door de geïsoleerde ligging ervan in de Atlantische Oceaan.
In 1832, tijdens de reis van de HMS Beagle, ging het schip voor anker voor de baai van Santa Cruz de Tenerife. Als gevolg van een verplichte quarantaine die was ingesteld vanwege een pestuitbraak in Britse havens, kon hij echter niet aan land gaan. Darwin zag de Teide dus alleen vanaf zee, zonder kennis te maken met de vulkanische landschappen en de vogels die reizigers vandaag de dag zo fascineren: de blauwe vink en de Gran-Canarische blauwe vink, de laurierduif en de Bolles laurierduif, de Canarische tjiftjaf of de endemische pimpelmees, soorten die waarschijnlijk dezelfde wetenschappelijke nieuwsgierigheid bij hem zouden hebben gewekt als de vinken op de Galápagos.
Van notitieboekjes naar digitale burgerwetenschap
Tegenwoordig kunnen reizigers die vogels observeren in de voetsporen treden van deze natuuronderzoekers met hulpmiddelen die zij zich niet eens konden voorstellen. Burgerwetenschapsplatforms, zoals eBird, de grootste ornithologische database ter wereld, Observation, iNaturalist en ORNITHO, maken het mogelijk om waarnemingen te registreren, interessante plekken te ontdekken, realtime verspreidingskaarten te raadplegen en lijsten met andere liefhebbers te delen.
Op de Canarische Eilanden verzamelt eBird elk jaar duizenden gegevens die helpen om meer inzicht te krijgen in de migratie van vogels, de aanwezigheid van zeldzame soorten en de toestand van endemische soorten. Dankzij deze tools kan elke reiziger een ontdekkingsreiziger worden en waardevolle gegevens aanleveren voor het natuurbehoud.